Wysokie koszty sądowe nie powinny stać na przeszkodzie w dochodzeniu swoich praw. Polskie prawo daje każdemu obywatelowi możliwość ubiegania się o całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych — wystarczy złożyć odpowiedni wniosek i wykazać swoją sytuację majątkową. W tym artykule wyjaśniamy krok po kroku jak to zrobić i podajemy gotowy wzór pisma na 2026 rok.

📌 Kluczowe informacje
Złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów jest bezpłatne — wolne od opłat z mocy art. 100 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Nie ma sztywnego progu dochodowego — sąd ocenia całą sytuację materialną. Wniosek można złożyć przed wytoczeniem powództwa lub w toku postępowania.

Czym są koszty sądowe i ile wynoszą?

Koszty sądowe to opłaty pobierane przez sąd w związku z prowadzonym postępowaniem. Składają się z dwóch elementów:

  • Opłaty sądowe — podstawowa opłata od pozwu, wniosku lub apelacji. W sprawach o zapłatę wynosi co do zasady 5% wartości przedmiotu sporu, jednak nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 200 000 zł.
  • Wydatki — koszty biegłych, tłumaczy, ogłoszeń, doręczeń, zaliczki na dowody.

Przykład: pozew o zapłatę 20 000 zł wiąże się z opłatą sądową wynoszącą 1 000 zł. Dla wielu osób to kwota nie do udźwignięcia — właśnie dla nich istnieje instytucja zwolnienia od kosztów.

Kto może ubiegać się o zwolnienie od kosztów sądowych?

O zwolnienie od kosztów sądowych może ubiegać się każda osoba fizyczna, która złoży oświadczenie że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo to wynika z art. 102 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Nie ma ustawowego progu dochodowego — sąd ocenia całościowo:

  • wysokość dochodów wnioskodawcy i członków rodziny
  • stan majątku (nieruchomości, oszczędności, pojazdy)
  • liczbę osób w gospodarstwie domowym
  • stałe zobowiązania finansowe (kredyty, alimenty, czynsz)
  • stan zdrowia i zdolność do zarobkowania

💡 Wskazówka praktyczna
Osoby pobierające świadczenia z pomocy społecznej, zasiłek dla bezrobotnych lub rentę socjalną mają bardzo duże szanse na uzyskanie zwolnienia. Warto też pamiętać że zwolnienie może być częściowe — np. sąd może zwolnić od połowy opłaty sądowej.

Wniosek o zwolnienie od kosztów — krok po kroku

  1. Pobierz formularz oświadczenia majątkowego Do wniosku obowiązkowo dołączasz urzędowy formularz "Oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania". Dostępny bezpłatnie w każdym sądzie rejonowym i na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości (gov.pl).
  2. Wypełnij oświadczenie majątkowe rzetelnie Wpisz wszystkie dochody, majątek i zobowiązania. Podanie nieprawdziwych danych to przestępstwo — sąd może cofnąć zwolnienie i nałożyć grzywnę. Dołącz dokumenty potwierdzające: zaświadczenia o zarobkach, PIT, wyciągi bankowe, decyzje o świadczeniach.
  3. Napisz wniosek o zwolnienie Krótkie pismo do sądu z prośbą o zwolnienie i wyjaśnieniem swojej sytuacji. Wzór znajdziesz poniżej.
  4. Złóż wniosek razem z pozwem lub osobno Wniosek możesz złożyć razem z pozwem lub wnioskiem wszczynającym postępowanie, albo osobno — przed złożeniem pozwu lub w toku sprawy. Jeśli złożysz go przed pozwem, sąd rozpozna go przed wezwaniem do uiszczenia opłaty.
  5. Poczekaj na decyzję sądu Sąd rozpoznaje wniosek na posiedzeniu niejawnym — bez Twojej obecności. Może zwolnić całkowicie, częściowo lub odmówić. Na odmowę przysługuje zażalenie w terminie 7 dni.

Wzór wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych 2026

Poniżej znajdziesz gotowy wzór który możesz dostosować do swojej sytuacji. Uzupełnij pola oznaczone kolorem.

📄 Wzór pisma — wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych

Miejscowość, dnia data

Imię i Nazwisko
adres zamieszkania
PESEL: PESEL

Sąd Rejonowy / Okręgowy
w nazwa miejscowości
Wydział numer wydziału, np. I Cywilny

WNIOSEK O ZWOLNIENIE OD KOSZTÓW SĄDOWYCH

Niniejszym wnoszę o zwolnienie mnie od kosztów sądowych w całości / w części (niepotrzebne skreślić) w sprawie z mojego powództwa przeciwko imię i nazwisko/nazwa pozwanego o przedmiot sporu, np. zapłatę kwoty X zł.

Uzasadnienie:

Moja sytuacja majątkowa i rodzinna nie pozwala mi na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania mnie i mojej rodziny. Opisz swoją sytuację, np.: Jestem osobą bezrobotną zarejestrowaną w urzędzie pracy / Pobieramsam świadczenie rentowe w wysokości X zł / Utrzymuję X osób na moim utrzymaniu. Moje miesięczne dochody wynoszą X zł, natomiast stałe wydatki (czynsz, media, kredyt, leki) pochłaniają X zł miesięcznie.

Szczegółowe informacje dotyczące mojego stanu majątkowego, dochodów i źródeł utrzymania zawiera załączone oświadczenie sporządzone na urzędowym formularzu.

Mając na uwadze powyższe, wnoszę jak na wstępie.

Załączniki:
1. Oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania
2. Zaświadczenie o dochodach / decyzja o przyznaniu świadczenia / wyciąg bankowy
3. Inne dokumenty potwierdzające sytuację materialną

Z poważaniem,

........................................
Imię i Nazwisko

Zwolnienie od kosztów a zmiany w sądach od marca 2026

Od 1 marca 2026 roku w Polsce weszły w życie istotne zmiany dotyczące składania pism sądowych. Portal Informacyjny Sądów Powszechnych uruchomił elektroniczne "Biuro Podawcze" — adwokaci i radcowie prawni mogą teraz składać wybrane pisma procesowe przez internet, o każdej porze dnia i nocy, bez konieczności wizyty na poczcie.

📱 Elektroniczne składanie pism — co to oznacza w praktyce?
Na razie możliwość elektronicznego składania pism przez Portal Informacyjny Sądów Powszechnych dotyczy wyłącznie profesjonalnych pełnomocników (adwokatów i radców prawnych). Osoby fizyczne bez pełnomocnika nadal składają pisma tradycyjnie — papierowo, osobiście lub listem poleconym. Od 1 marca 2027 roku elektroniczne składanie pism stanie się dla pełnomocników obowiązkowe.

Jeśli korzystasz z pomocy adwokata lub radcy prawnego, Twój pełnomocnik może już teraz złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów elektronicznie — szybciej i wygodniej niż dotychczas.

Co po uzyskaniu zwolnienia od kosztów sądowych?

Uzyskanie zwolnienia od kosztów nie oznacza że koszty znikają całkowicie z postępowania. Oto co warto wiedzieć:

  • Jeśli wygrasz sprawę — koszty sądowe pokrywa strona przegrywająca. Możesz odzyskać też koszty zastępstwa procesowego.
  • Jeśli przegrasz sprawę — sąd może obciążyć Cię kosztami lub nakazać ich zwrot do kasy sądowej jeśli Twoja sytuacja materialna ulegnie poprawie.
  • Zwolnienie obejmuje całe postępowanie — w tym instancje odwoławcze, chyba że sąd postanowi inaczej.
  • Cofnięcie zwolnienia — jeśli sąd ustali że Twoja sytuacja majątkowa pozwala na poniesienie kosztów, może cofnąć zwolnienie.
Zwolnienie od kosztów sądowych to nie przywilej — to konstytucyjne prawo dostępu do sądu. Każdy obywatel ma prawo dochodzić swoich praw niezależnie od sytuacji finansowej.

Zwolnienie od kosztów a ustanowienie pełnomocnika z urzędu

Zwolnienie od kosztów sądowych to nie to samo co ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata lub radcy prawnego bezpłatnie). To dwie osobne instytucje — możesz wnioskować o obie jednocześnie lub osobno.

Pełnomocnik z urzędu jest przyznawany gdy sąd uzna że udział adwokata lub radcy prawnego jest potrzebny w danej sprawie. Sam wniosek o pełnomocnika z urzędu składasz podobnie jak wniosek o zwolnienie od kosztów — na piśmie, z dołączonym oświadczeniem majątkowym.

Potrzebujesz pomocy z wnioskiem o zwolnienie od kosztów?

Przygotujemy profesjonalny wniosek dostosowany do Twojej sytuacji — z właściwym uzasadnieniem i kompletną dokumentacją. Gotowy w 24h.

Zlec pismo — od 199 zł

Realizacja w 24h · Format PDF + DOCX · Bez wychodzenia z domu

Najczęściej zadawane pytania

Kto może złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych?

Każda osoba fizyczna, która wykaże że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie ma sztywnego progu dochodowego — sąd ocenia całą sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawcy, w tym dochody, majątek, liczbę osób na utrzymaniu i stałe zobowiązania.

Ile kosztuje złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych?

Złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych jest całkowicie bezpłatne. Wniosek jest wolny od opłat sądowych z mocy prawa — art. 100 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Jakie dokumenty trzeba dołączyć do wniosku?

Obowiązkowo dołączasz urzędowy formularz "Oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania". Dodatkowo warto dołączyć zaświadczenia o dochodach, wyciągi bankowe, decyzje o przyznaniu świadczeń socjalnych lub zaświadczenie z urzędu pracy potwierdzające status bezrobotnego.

Co zrobić gdy sąd odmówi zwolnienia od kosztów?

Na postanowienie odmawiające zwolnienia od kosztów sądowych przysługuje zażalenie. Należy je wnieść w terminie 7 dni od doręczenia postanowienia. W zażaleniu można powołać nowe okoliczności lub uzupełnić dokumentację potwierdzającą sytuację materialną.

Czy można złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów przez internet?

Od 1 marca 2026 roku profesjonalni pełnomocnicy mogą składać pisma procesowe elektronicznie przez Portal Informacyjny Sądów Powszechnych. Dla osób fizycznych bez pełnomocnika nadal obowiązuje forma tradycyjna — papierowa, składana osobiście w sądzie lub listem poleconym.

Na jak długo przyznawane jest zwolnienie od kosztów sądowych?

Zwolnienie przyznawane jest na czas trwania całego postępowania, w tym postępowania odwoławczego. Jeśli sytuacja materialna wnioskodawcy ulegnie poprawie, sąd może cofnąć zwolnienie. Strona zwolniona od kosztów która wygra sprawę nie ponosi kosztów — pokrywa je strona przegrywająca.